a) Definimi  i  fik’hut

Fik’hu gjuhësisht: Të kuptuarit e përpiktë. I Lartmadhërishmi thotë: ”Për t’u aftësuar në ditu­ri­në fetare” (Tevbe, 122) Kurse kuptimi i tij është:  Për t’a kuptuar këtë fe, të bëhen dijetar të saj të njohur hollë­sisht me kërkesat e tij.

Ndërsa juridikisht: Kjo është lëmi e cila merret me dispozitat sheriatike veprimore të cilat përfitohen nga argumentet shtjelluese.
- Sqarimi i definicionit:

Lëmi e cila merret me dispozitat sheriatike: Që domethënë të njohurit e dispozitave qofshin urdhëra apo ndalesa, hallall apo haram, vaxhib, mendub, mu­s­tehab, mekruh dhe të gjitha ato që erdhën prej sheri­atit të zotëriut tonë, Muhammedit alejhisselam.

Veprimore : Pra, e cila merret me veprimet e duk­shme siç janë ibadetet dhe muamelatet 3 dhe ato të padukshmet siç është nijjeti, për shkak se ajo është pjesë e akides dhe imanit.

Të cilat përfitohen nga argumentet shtjelluese: Që domethënë, të marrura e të nxjerrura nga argu­men­tet sheriatike.

b) Ndarjet e argumenteve sheriatike në fik’hun islam

1- Argumentet e prera. Ato janë: Kur’ani, sun­neti mutevatir dhe ixhmai 4 . Këto janë argumentet më të forta  dhe kush i mohon, dijetarët unanimisht (me ixhmaë) thonë: ka bërë kufër.

2- Argumentet supozuese. Ato janë: Hadithet ahad dhe kijasi 5 .

c) Lënda e fik’hut

Lëndët e fik’hut janë: veprat e mukel-lefëve (të ngarkuarve juridikisht) - të cilët kanë arritur moshën e pjekurisë, të cilët janë të mençur dhe me shqisa të shëndosha - të cilëve u ka arritur da’veja (thirrja isla­me) në lëmin e urdhërave, ndalesave dhe lejimeve.

Po  sjellim shembuj për çdo njërën sferë, ur­dhër, ndalesë, lejim apo më mirë të themi zgjedhje:

1- Për urdhër kemi ajetin: ”Agjërimi u është bërë obligim” (Bekare,183)

2- Për ndalesë: ” Dhe mos përgojoni njëri-tjetrin” (Huxhurat, 12)

3-Për lejim ose zgjedhje: ”Hani dhe pini e mos e teproni” (A’raf,31)

d) Termet më të rëndësishme të lidhura me fik’hun

1- Farzi : I thuhet veprës e cila kërkohet të ve­p­rohet me shprehje të pakontestueshme me argu­ment ekzistues të prerë. Shprehja: E cila kërkohet të veprohet, nënkupton urdhër apo ndalesë, kurse në këtë rast kur është fjala për farzin ka kuptimin e ur­dhë­resës ngase ajo shprehet me foljen urdhërore (ve­p­ro) dhe me shprehje jokontestuese që nuk kalon në sferën e mendubateve dhe sunneteve.

Shembull për farzin: Namazi, ngaqë All-llahu i Madhërishëm na urdhëroi ta falim. Andaj është farz, veprim obligues, e kush e mohon farzin bën  kufër dhe meriton dënimin.

I Lartmadhërishmi tha: “Urdhëro familjen tënde të falë namaz” (Taha, 132).

Poashtu Ai tha: “Faleni namazin” (Bekare, 43).

Termi farz dhe rukn kanë një kuptim përpos që rukni bënë pjesë si pjesë e farzit.

Kurse sharti është  sferë në  të cilën vlerësohet vlefshmëria e veprës. Për shembull abdesti, sa i për­ket namazit.

2 - Vaxhibi: I thuhet veprës e cila kërkohet të veprohet me shprehje të pakontenstueshme me argu­ment ekzistues supozues.

Shembull për vaxhibin: Namazi i vitrit dhe dy bajrameve.

Nuk ka dallim mes farzit dhe vaxhibit kur bë­het fjalë në esencë për shpërblim dhe dënim, por ata dallohen në shkallë: Vaxhibi nuk mund ta trajtoj  ka­fir mohuesin e tij, e nëse e harron vaxhibin – posaqë­risht në namaz - detyrohet të bëjë sehvi sexhde (sexh­den për harresë).

3 - Sunneti: I thuhet veprës me të cilën njeriu që e vepron shpërblehet e ai që e lenë nuk dënohet. Sunnet i thuhet çdo gjëje e cila përcillet nga Pejgam­beri alejhisselam qoftë fjalë, vepër apo pëlqim.

Shembull: përdorimi i misvakut, madmada (shpërlarjes së gojës me gargara) dhe istinshaku (tër­he­q­ja e ujit në hundë) tri herë.

Llojet  e  sunnetit :

a) Sunneti muekked: I thuhet atij sunneti që e ka vepruar I dërguari All-llahut sal-lall-llahu alejhi ve selem e që e ka praktikuar vazhdimisht por ka bërë me dije se nuk është farz.

Shembull: Itikafi në Ramazan dhe sunneti sabahut.

b) Sunneti gajri muekked: I thuhet atij sunneti që e ka vepruar I dërguari All-llahut sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem por që nuk e ka praktikuar vazhdi­misht.

Shembull: Sunneti i katër rekateve para ikin­disë.

4 - Mustehabbi: Ky është pjesë e sunnetit por është në gradë më të ulët se dy sunnetet e mëpar­shëm.

Vendimi i tij: Vepruesi i tij shpërblehet kurse lënësi i tij nuk qortohet.

Shembull: Veshja e atyre rrobave që i ka ve­shur Alejhisselami ose ngrënia e asaj që ka ngrënë dhe pirë ai.

5 - Harami: I thuhet veprës të cilën Ligj­dhë­në­si (All-llahu) kërkoi të braktiset me argument ekzis­tues të prerë me shprehjen: mos vepro.

Shembull: I Lartmadhërishmi thotë: “Dhe mos mbytni njeriun që All-llahu ka ndaluar (mbytjen e tij), përveç me drejtësi (që e kërkon sheriati)”.

(Israë,33)

Vendimi i tij: Është i domosdoshëm largimi nga ai, vepruesi i tij ndëshkohet, kurse mohuesi i tij trajtohet kafir.

6 - Mekruhu: Ai ndahet në dy lloje:

a) Mekruhu tahrimen: I thuhet veprës për të cilën Ligjvënësi kërkon braktisjen e saj me argument ekzistues supozues.

Vendimi i tij: Është i njejtë me vendimin e haramit në bazën e ndalesës dhe dënimit përveç asaj se mohuesi i tij nuk trajtohet kafir.

Shembull: Veshja e mëndafshit dhe stolisja me ari për burrat.

b) Mekruhu tenzihen: I thuhet veprës për të cilën Ligjvënësi kërkon braktisjen e saj  me kërkesë jo të prerë.

Vendimi i tij: Lënësi i tij shpërblehet kurse vepruesi i tij qortohet.

Shembull: Ulja e imamit pa arsye gjersa është duke mbajtë hutben.

7 - Mubahu: I thuhet veprës e cila ka vetinë zgjedhëse,  gjegjësisht nuk kërkohet veprimi i saj e as braktisja.

Vendimi i tij: Vepruesi i tij nuk shpërblehet e as lënësi i tij nuk ndëshkohet, përpos nëse kur e vep­ron e bën nijjet për t’iu afruar All-llahut të Madhë­ri­shëm, atëherë ai shpërblehet.

Shembull: Lejimi i ngrënies së ndonjë lloji nga ushqimet dhe pijet.